Wat is een “trainingsmontage” en waarom wordt die in zoveel films gebruikt?

In een film zien we vaak zo’n situatie: de hoofdpersoon moet een trainingsperiode doormaken om sterker te worden. In de montage wordt dan een reeks snel wisselende shots gebruikt, waarmee in een paar minuten een training van dagen of zelfs maanden wordt weergegeven. Dit soort montage noemen we een trainingsmontage.

De trainingsmontage is een uitgekristalliseerde montagetechniek in de hedendaagse commerciële film. De montage begint met de voorbereidingen van de hoofdpersoon en eindigt wanneer een bepaald doel is bereikt. Het bekendste voorbeeld is waarschijnlijk de montage in de film Rocky. De meest voorkomende trainingsmontages draaien om fysieke training, zoals boksen – sowieso al een “pittig” genre – waarbij het accent ligt op de voortgang richting een doel. Dat wordt vaak door herhaling van shots uitgedrukt. Vormelijk worden de handelingen in één scène vaak opgesplitst en parallel gemonteerd met andere scènes. Naarmate de tijd verstrijkt, worden de resultaten van de training zichtbaar. En natuurlijk kan zo’n montage niet zonder een oppeppende, motiverende soundtrack.

Dit soort montage eindigt meestal met een zekere overwinning voor de hoofdpersoon, waarmee wordt bevestigd dat hij of zij klaar is voor de naderende uitdaging. In Rocky eindigt het bijvoorbeeld met een slow motion-shot waarin de hoofdpersoon triomfantelijk zijn armen in de lucht steekt.

In zekere zin zijn deze trainingsmontages ook een van de kenmerken van sommige klassieke actiefilms uit de jaren tachtig. Vaak maakten ze een bepaald nummer of een soundtrack beroemd. Zo bracht de band Goat in 2021 een single met dezelfde titel uit als eerbetoon aan dit type trainingsmontage.

Laten we naar varianten van de trainingsmontage kijken, zoals de meester-leerling-montage: deze is niet uitsluitend gericht op de ontwikkeling van één personage. Terwijl de tijd verstrijkt, voelen we ook de veranderende relatie tussen leraar en leerling. De montage laat niet alleen de groei van de personages zien binnen beperkte tijd, maar versterkt ook de emotionele band tussen hen. Een andere variant is de meer dramatisch conflictgeladen held-vs-schurk-trainingsmontage. Soms is het vlak voor de grote climax van de film niet alleen de hoofdpersoon die zijn training opvoert, maar ook zijn tegenstander. Een trainingsmontage die de voorbereiding van beide partijen vergelijkt en contrasteert, is dan zonder twijfel een effectieve manier om naar een hoogtepunt toe te werken.

Neem Creed II als voorbeeld: daar wordt een trainingsmontage gebruikt om de verschillen tussen de personages te benadrukken. In deze scène wordt veel gebruikgemaakt van parallelmontage; meerdere scènes worden voortdurend afgewisseld, zodat het publiek de voortgang van de twee personages direct kan vergelijken. De montagelogica van deze trainingsmontage is eigenlijk heel duidelijk. In het eerste deel toont de montage hun verschillen: antagonist Viktor domineert, terwijl Creed duidelijk in het nadeel is. Daarna intensiveert Creed zijn training en wordt steeds sterker, totdat hij uiteindelijk zijn trainingsdoel bereikt en klaar is voor de beslissende strijd.

In films is de sequentiële montage (paragraafmontage) een onmisbare montagetechniek. Vaak wordt rond een derde of twee derde van het verhaal een montage ingezet om het verhaal en de tijdsduur snel in te korten. Dit soort sequentiële montages zijn in feite varianten van de trainingsmontage en duiken ook vaak op in niet-sportfilms. Een typisch voorbeeld is The Social Network: ondanks het “hacker”-thema is de kern daar ook een trainingsmontage. De bijbehorende track “In Motion” was destijds eveneens erg bekend. In films als Parasite leunen vergelijkbare sequenties qua vorm ook sterk op parallelmontage en muziek.