Wat is foreshadowing – voorbeelden uit film en literatuur

Heb je ooit een film gezien of een boek gelezen waarin de plottwist je compleet overviel, maar waarin je bij een tweede kijk- of leesbeurt ontdekt dat alle nu overduidelijke hints al die tijd het verhaal hebben ondergraven? Je bent niet de enige. Deze aanwijzingen zijn een vorm van foreshadowing: een krachtige verteltechniek die helpt om een einde – hoe extreem ook – toch verdiend te laten aanvoelen. Door foreshadowing in je verhaal te gebruiken kun je verwachting opbouwen en je publiek geboeid houden tot het einde.

Foreshadowing

Als foreshadowing goed wordt toegepast, kan het het publiek enorm meeslepen. Als de foreshadowing te duidelijk is, kan het publiek zijn interesse verliezen. Als het te subtiel is, kan het volledig aan hen voorbijgaan.

Voordat we voorbeelden van foreshadowing in films bekijken, moeten we eerst kunnen definiëren wat foreshadowing is en wat de functie ervan is. Wat is foreshadowing precies? En hoe helpt het je om je verhaal te vertellen?

Wat is foreshadowing?

Foreshadowing is een literaire techniek die wordt gebruikt om toekomstige gebeurtenissen in het verhaal te suggereren of te voorspellen. Het kan een zeer effectief hulpmiddel zijn om tegen het einde van een film of roman nieuwsgierigheid, intrige, spanning of zelfs een gevoel van narratieve harmonie op te roepen. Schrijvers gebruiken foreshadowing vaak vroeg in het verhaal om latere gebeurtenissen voor te bereiden. “Hinten” en “voorzeggen” zijn synoniemen voor foreshadowing. Hoewel je soorten foreshadowing kunt onderscheiden op basis van hoe subtiel of direct ze zijn, is de belangrijkste functie altijd: de aandacht van het publiek vasthouden.

• Spanningsopbouw

• Dramatische opbouw

• Verwachting creëren

Twee soorten foreshadowing

Nu je de definitie van foreshadowing kent, denk je misschien meteen aan voorbeelden uit boeken of films. Al die voorbeelden vallen in één van twee soorten foreshadowing.

Directe foreshadowing betekent dat een element in het verhaal expliciet een toekomstige gebeurtenis aankondigt. Dit kan via dialoog, een verteller of een voorspelling binnen het verhaal.

Een voorbeeld van directe foreshadowing vinden we in Macbeth.

Shakespeare laat de drie heksen aan het begin duidelijk Macbeths lot verkondigen: hij “zal koning worden”, terwijl Banquo de vader van toekomstige koningen zal zijn.

Dit is een slimme toepassing van directe foreshadowing, omdat we informatie krijgen, maar óók samen met de personages meer willen weten. Waarom wordt Macbeth koning, maar neemt uiteindelijk de familie van Banquo de troon over?

Indirecte foreshadowing betekent dat elementen in het verhaal toekomstige gebeurtenissen suggereren door subtiele hints achter te laten over wat er zal gebeuren. Die aanwijzingen zijn niet zo opvallend en worden pas volledig begrijpelijk wanneer de aangekondigde gebeurtenis zich daadwerkelijk voordoet.

Van Muizen en Mensen is een goed voorbeeld.

Door het hele boek heen wordt herhaaldelijk genoemd dat Lennie per ongeluk dingen doodt wanneer hij ze aait. Dit bereidt ons voor op het climaxmoment tussen Lennie en de vrouw van Curley.

Hoewel er twee manieren zijn om foreshadowing te definiëren, kunnen beide – mits goed gebruikt – hetzelfde doel effectief bereiken. De aandacht van het publiek trekken en vasthouden staat centraal bij deze techniek.

Foreshadowing en andere middelen

Foreshadowing kan gemakkelijk worden verward met andere literaire technieken, of juist gebruikt worden om daarnaar te verwijzen. Laten we kijken met welke termen foreshadowing vaak wordt geassocieerd.

Chekhov’s gun is een zeer bekende vorm van foreshadowing. Deze techniek verwijst naar het werk van Anton Tsjechov en gaat er in simpele bewoordingen van uit dat als er aan het begin van het verhaal een pistool te zien is, dat pistool tegen het einde moet worden afgevuurd.

De kern van de regel is dat details die je aan het begin benadrukt, later een functie moeten hebben. Waar doet dit aan denken? Juist: foreshadowing.

Een red herring gebruikt de vertrouwdheid van het publiek met foreshadowing tegen hen. Stel dat we in de eerste akte een pistool onder een kussen zien – we nemen aan dat dit een voorafwijzing is naar het gebruik van dat pistool later. Als het wapen nep blijkt te zijn of helemaal niet wordt gebruikt, is dat een red herring. Een red herring is een element in het verhaal dat ons bewust een bepaalde richting opstuurt, zodat we later des te meer verrast worden.

Foreshadowing suggereert de toekomst; een flashforward laat ons de toekomst zien. Maar een flashforward kan zo vaag zijn dat het als hint gaat functioneren. Bijvoorbeeld: we zien in close-up hoe iemand een pistool onder een kussen vandaan haalt, maar we weten niet wie of met welk doel, en daarna gaan we terug naar de gebeurtenissen vóór deze onthulling. Dat is foreshadowing.

Voorbeelden van foreshadowing in de literatuur

Lang voordat foreshadowing in films opdook, was het al aanwezig in boeken. Schrijvers in elk genre kunnen leren van de volgende voorbeelden.

In de beroemde tragedies van William Shakespeare zijn meerdere voorbeelden van foreshadowing te vinden. Romeo zegt bijvoorbeeld: “Kom, dood, welkom! Juliet wil het zo.” Dit (redelijk duidelijk) hint naar het lot van Romeo en zijn geliefde.

Juliet droomt bovendien dat Romeo dood onder in een graf ligt. Ook dit voorspelt dat er weinig goeds staat te gebeuren.

Het einde van The Monkey’s Paw is eveneens vrij somber en komt niet uit de lucht vallen. De vorige eigenaar van het magische voorwerp waarschuwt meneer White: “Ik heb het in het vuur gegooid. Als je het houdt, geef mij dan niet de schuld van wat er gebeurt. Wees verstandig en gooi het terug in het vuur.”

Na zo’n waarschuwing zijn de meeste lezers extra op hun hoede en vrezen ze dat alles alleen maar erger zal worden.

Nog een somber verhaal. John Steinbeck hint in zijn beroemde werk naar (spoileralert) Lennies lot. In het boek beschrijft een personage uitvoerig dat dieren die te zwak zijn om te overleven in deze meedogenloze wereld, omwille van hun eigen bestwil gedood zouden moeten worden. Naarmate het verhaal vordert, begint George te geloven dat Lennie misschien ook in die categorie valt.

Voorbeelden van foreshadowing in films

Hoewel er in wezen twee hoofdtypen foreshadowing zijn, hebben filmmakers manieren gevonden om vrijwel elk filmisch middel te gebruiken om toekomstige gebeurtenissen te suggereren: van de titel van de film tot de kostuums van de personages. Door enkele voorbeelden te analyseren, ontdek je eerder over het hoofd geziene kansen voor foreshadowing in je eigen verhalen.

Soms hint de titel van een film al naar de plot. Deze vorm van foreshadowing moet vaag genoeg zijn om vooraf nieuwsgierigheid op te wekken én pas na de aftiteling volledig te worden begrepen. De gebroeders Coen doen dit perfect in hun film uit 2007, No Country for Old Men.

De titel, afkomstig van schrijver en scenarist Cormac McCarthy, suggereert dat Ed Tom Bell (Tommy Lee Jones) niet meer past in de nieuwe generatie misdaad waarmee hij wordt geconfronteerd.

“Als je slapeloos bent, wordt niets meer echt.”

Fight Club is een van de meest iconische films met een plottwist van de afgelopen decennia. Wie de film een tweede of derde keer ziet, merkt tal van subtiele hints op die suggereren dat Tyler Durden (Brad Pitt) niet echt bestaat, waaronder deze voice-overregel.

Als je The Departed hebt gezien, weet je dat de film vol wendingen zit en dat bijna alle hoofdpersonages sterven. Maar wist je dat regisseur Martin Scorsese heel duidelijke hints geeft over welke personages zullen sterven? Geïnspireerd door het scenario van Scarface (1932) plaatst Scorsese een “X” in het beeldkader bij de personages die in de film zullen omkomen.

Deze klassieke whodunit-film houdt het publiek nieuwsgierig en betrokken tot het allerlaatste moment. Hoe? The Usual Suspects balanceert op slimme wijze subtiele, indirecte foreshadowing door de hele film heen met een paar snelle, directe foreshadowingmomenten die alles aan elkaar knopen. Het resultaat is een plottwist die meer dan twintig jaar later nog steeds tot de absolute top behoort.

Deze ongelooflijke eindscène is jarenlang gekopieerd en geparodieerd, vooral omdat hij zo effectief alle foreshadowing-elementen samenbrengt om het verhaal af te ronden.

The Prestige is een uitstekend voorbeeld van een film met genoeg foreshadowing om het publiek te boeien, zonder de grote wendingen prijs te geven. Een van de beste scènes is Alfreds vogelkooi-act, waarin hij een vogel doodt en die vervolgens weer tot leven lijkt te wekken.

Foreshadowing is een van de effectiefste middelen waarmee filmmakers de nieuwsgierigheid van het publiek prikkelen en hun aandacht vasthouden. Het is echter belangrijk om te weten hoeveel foreshadowing een verhaal nodig heeft, en welke soort. Te veel foreshadowing kan een verhaal voorspelbaar maken en zo het publiek vervelen. Te weinig kan het saai of verwarrend maken – met hetzelfde effect.

Probeer in je eigen verhaal momenten te vinden waarop je foreshadowing kunt inzetten en ontdek welke vormen voor jou het beste werken.