Wat is een “trainingsmontage” en waarom wordt die zo vaak in films gebruikt?

In een film zien we vaak zo’n situatie: de hoofdpersoon moet een periode trainen om sterker te worden, en in de montage wordt dan een reeks snel wisselende shots gebruikt om in een paar minuten weer te geven hoe hij of zij dagen of zelfs maanden traint. Deze manier van monteren noemen we een trainingsmontage.

De trainingsmontage is tegenwoordig een uitgekristalliseerde montagetechniek in commerciële films. De montage begint met de voorbereidingen van de hoofdpersoon en eindigt wanneer een bepaald doel bereikt is. Het bekendste voorbeeld is waarschijnlijk de filmreeks Rocky. De meest voorkomende trainingsmontages draaien om fysieke training, zoals boksen – thema’s die van zichzelf al behoorlijk opzwepend zijn. De nadruk ligt op het tonen van de voortgang richting een doel, vaak met herhalende shots. In de vormgeving worden acties in één scène vaak opgebroken en parallel gemonteerd met andere scènes. Naarmate de tijd verstrijkt, worden de resultaten van de training geleidelijk zichtbaar. En natuurlijk mag een opzwepend, motiverend muzieknummer niet ontbreken.

Dit soort montage eindigt meestal met een of andere vorm van overwinning van de hoofdpersoon, waarmee duidelijk wordt gemaakt dat hij of zij volledig voorbereid is op de komende uitdaging. In Rocky eindigt het bijvoorbeeld met een slow motion-shot van de hoofdpersoon die triomfantelijk zijn armen in de lucht steekt.

In zekere zin zijn deze trainingsmontages ook een van de typische kenmerken van sommige klassieke actiefilms uit de jaren tachtig. Ze maken vaak een muzieknummer of soundtrack beroemd. Zo bracht de band Goat in 2021 een single met dezelfde titel uit als hommage aan dit soort trainingsmontages.

Laten we naar varianten van de trainingsmontage kijken, zoals de meester-leerling-montage: deze richt zich niet langer alleen op de verandering van één personage. Terwijl de tijd verstrijkt, voelen we ook hoe de relatie tussen leraar en leerling evolueert. Die montage laat niet alleen de groei van de personages zien binnen beperkte tijd, maar versterkt ook de emotionele band tussen hen. Een andere variant is de meer dramatisch geladen montage waarin held en schurk parallel trainen. Soms is vlak voor de grote finale in een film niet alleen de hoofdpersoon aan het zwoegen, maar ook zijn tegenstander. Een trainingsmontage waarin hun voorbereidingen naast elkaar worden gezet en vergeleken, is zonder twijfel een effectieve manier om naar een climax toe te werken.

We kunnen als voorbeeld Creed II nemen, waar via een trainingsmontage de verschillen tussen de personages worden uitgelicht. In deze scène wordt veel gebruikgemaakt van parallelmontage; de vele snelle wisselingen tussen verschillende scènes stellen het publiek in staat direct de voortgang van beide personages te vergelijken. De montagelogica van deze trainingsmontage is eigenlijk heel duidelijk: in het eerste deel worden de verschillen tussen de twee benadrukt – de antagonist Viktor heeft steeds de overhand, terwijl Creed duidelijk in het nadeel is. Daarna intensiveert Creed zijn training, wordt hij steeds sterker, en aan het einde van de montage is hij geslaagd in zijn training en klaar voor de eindstrijd.

In films is de sequentie-montage een onmisbare montagetechniek. Meestal wordt rond een derde of twee derde van het verhaal een montage ingezet om snel te snijden, tijd te comprimeren en de plot te verkorten. Dit soort sequenties zijn in feite allemaal varianten van de trainingsmontage, zelfs buiten sportfilms. Een typisch voorbeeld is The Social Network: hoewel het een “hackersfilm” is, is de kern ervan eigenlijk een trainingsmontage. De begeleidende muziek In Motion was destijds ook zeer bekend. In films als Parasite leunt men op een vergelijkbare manier sterk op parallelmontage en muziek om zo’n sequentie vorm te geven.