Wat is Duits filmexpressionisme? Hoe definieer je deze stijl?

Wanneer een land in oorlog is, worden vrijwel alle sectoren geraakt, of lopen ze op z’n minst het risico ingrijpend te veranderen. Na de Eerste Wereldoorlog werd de stijl van de Duitse film grotesker en duisterder. Het verbod van de regering op buitenlandse films versterkte bovendien de geïsoleerde positie van de Duitse film. In deze context ontstond het Duitse expressionisme. Maar wat is Duits expressionisme in de film nu precies? Laten we dat nader bekijken.

Geschiedenis van het Duitse expressionisme

Om deze stijl te definiëren, moeten we naar haar oorsprong kijken en naar de redenen waarom ze zo radicaal verschilt van andere stromingen uit dezelfde periode. Na een korte definitie en historische schets volgen enkele voorbeelden.

Wat is Duits filmexpressionisme?

Duits expressionisme is een unieke kunststijl die rond 1910 voor het eerst opduikt in poëzie en theater. In het decennium na het einde van de Eerste Wereldoorlog werd ze populair in de filmwereld. Ze vindt deels haar oorsprong in de Duitse romantiek en vertolkt een subjectieve blik op de wereld. Via vervormde en nachtmerrieachtige beelden worden de collectieve angsten van Duitsland verbeeld. Expressionisten zijn niet geïnteresseerd in esthetische behaagzucht. Deze stijl bloeide op na de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog en de daaropvolgende economische instorting. De vroegste films die als puur Duits expressionistisch kunnen worden beschouwd, zijn onder andere Das Kabinett des Doktor Caligari en Metropolis.

Kenmerken van het Duitse expressionisme

• Hoge camerastandpunten
• Diepe schaduwen / clair-obscurbelichting
• Sterk gekantelde cameraposities
• Onmogelijke, onrealistische decors

Gezien de situatie in Duitsland na de oorlog is het niet verwonderlijk dat kunst en film zo donker werden.

De Duitse filmcriticus Lotte Eisner noemde dit “helldunkel” en omschreef het als “een soort schemering van de Duitse ziel, tot uitdrukking gebracht in donkere, mysterieuze interieurs of nevelige, etherische landschappen”.

Duitse expressionistische films creëren nachtmerrie-achtige scènes via sterk contrast tussen licht en donker en maken veelvuldig gebruik van clair-obscur bij de belichting. Laten we enkele sleutelwerken bekijken die deze door schaduw gedomineerde esthetiek hebben bepaald.

Belangrijkste werken van het Duitse expressionisme

Das Kabinett des Doktor Caligari (1920)

Das Kabinett des Doktor Caligari werd geschreven door Hans Janowitz en Carl Mayer, gebaseerd op hun persoonlijke ervaringen in de Eerste Wereldoorlog en hun wantrouwen tegenover autoritaire regeringsvormen. De filmmakers vervormen de realiteit bewust om een tijdsgeest op te roepen, in plaats van een realistische weergave na te streven, en zo het publiek te desoriënteren.

Nosferatu (1922)

Metropolis (1927)

In deze stomme film van Fritz Lang worden expressionistische beeldmiddelen ingezet om de allesverslindende impact van technologie op de samenleving te onderzoeken. De film staat vol met overdreven beelden die de emoties versterken die het verhaal voortstuwen.

Duits expressionisme heeft de filmgeschiedenis ingrijpend veranderd. In het bijzonder de toepassing van sterk contrasterende belichting werd overgenomen en verder ontwikkeld tot de essentie van de film noir en de horrorfilm. Onmiskenbaar legde deze stijl de visuele basis voor hele filmgenres.

Wat is clair-obscur in film? Definitie, technieken en voorbeelden

Als je een perfecte illustratie zoekt van de erfenis van het Duitse expressionisme, kijk dan naar het werk van Tim Burton.

Edward Scissorhands is een directe erfgenaam van Caligari. Dat blijkt uit de scheve en gefragmenteerde setontwerpen, de extreme licht-donkercontrasten en de verschijning van Edward zelf. Bekijk je meer van Tim Burtons films, dan zie je dat de verontrustende geest van het Duitse expressionisme nog altijd voortleeft.