Wat is “catharsis”

Wanneer heb je voor het laatst gehuild tijdens een film? Weet je nog precies bij welke scène? Veel mensen onderdrukken hun emoties door allerlei gebeurtenissen in hun leven. Kunst kan deze gevoelens losmaken en een emotionele ontlading teweegbrengen, ook wel catharsis genoemd. Catharsis kan een overweldigende emotionele ervaring zijn. Films met een cathartisch effect kunnen kijkers tot tranen roeren en ze tegelijk volledig tevreden achterlaten. Wat is catharsis?

Literaire definitie van catharsis

Catharsis is een term die veel wordt gebruikt in de kunst en waarvan de oorsprong teruggaat tot de kunst zelf. Wat is de betekenis van catharsis? Laten we catharsis definiëren en de oorsprong ervan bekijken.

Wat is catharsis?

Catharsis is de ontlading en verlichting van intense of onderdrukte emoties. Het woord “catharsis” komt van het Griekse “katharsis”, wat “reiniging” of “zuivering” betekent. In de psychologie definieert de American Psychological Association catharsis als “de ontlading van het affect dat verbonden is met traumatische gebeurtenissen door deze terug te brengen in het bewustzijn en ze opnieuw te beleven, nadat ze eerder waren onderdrukt”.

Toegepast op film en kunst kan emotionele catharsis het gevolg zijn van de emotionele uitwerking van een tragedie. De held in een cathartische film maakt vaak een cathartische ontlading door, wat tot herstel leidt.

Waaruit bestaat catharsis in een verhaal?

• Emotionele opbouw

• Verwante ervaringen

• Verbinding met personages

• Aangrijpende vertolkingen

De geschiedenis van emotionele catharsis

De Griekse filosoof Aristoteles beschreef catharsis als een emotionele zuivering van angst en medelijden die door tragedie worden opgeroepen.

De term werd later overgenomen door psychoanalytici Sigmund Freud en Josef Breuer. Voor hen was catharsis een therapeutische techniek om psychische complexen te verminderen door deze terug te roepen in het bewustzijn en hun expressie toe te laten.

Tegenwoordig is het woord echter een synoniem van kunst geworden. Men beschrijft kunst die emoties oproept vaak als cathartisch. Muziek, theater, romans en films kunnen allemaal cathartische elementen bevatten die verband houden met de psyche van het publiek. Kunst kan emotionele catharsis oproepen door aan te sluiten bij de persoonlijke ervaringen van de toeschouwer.

Cathartische kunst weerspiegelt vaak onze eigen ervaringen. Ze stelt ons in staat op een diepere manier verbinding te maken met de kunst en de kunstenaar. Een van de beste media om cathartische kunst te creëren is film.

Wat is catharsis in film?

Verschillende kunstvormen kunnen catharsis teweegbrengen. Muziek, romans en theater kunnen ongelooflijk emotioneel zijn. Maar het medium film heeft specifieke kwaliteiten die bijzonder effectief een emotionele reactie bij het publiek kunnen oproepen.

De eerste kwaliteit is het vermogen van film om tijd te condenseren. Door montage kan een film weken, maanden of zelfs jaren in enkele seconden aan ons laten voorbijtrekken. Als dat effectief gebeurt, kan een film het publiek in korte tijd met de personages verbinden.

Wanneer het publiek een band opbouwt met een personage, worden alle ervaringen van dat personage emotioneel geladen. De beste techniek om dit te bereiken is de montage. Een montage comprimeert tijd en gebeurtenissen om een narratieve sequentie te creëren. De montage in Pixar’s “Up” verbindt ons met deze personages, maar vervolgens treft hen een tragedie.

Wat deze montage zo bijzonder maakt, is hoe zij in de eerste tien minuten van de film al zoveel emoties oproept. De reden is dat gevoelens van liefde en verdriet deel uitmaken van de menselijke ervaring. Mensen hebben een aangeboren relatie met beide emoties. Filmmakers maken gebruik van beide om onze gevoelens te intensiveren en ze op een ongelooflijk cathartisch moment los te laten.

Film is ook een ongelooflijk visueel medium. Het laat ons zien hoe personages emoties beleven. Theater is natuurlijk ook visueel, maar film maakt gebruik van close‑ups. Hierdoor kunnen we de details van de emoties van een personage zien, wat onze eigen emotionele reactie verder versterkt.

In “Good Will Hunting” is er een cathartisch moment waarin Will zijn onderdrukte emoties loslaat tegenover zijn vriend en psycholoog. De film bouwt de emoties op door Wills gewelddadige jeugd en de impact daarvan op zijn leven neer te zetten. Bekijk dit voorbeeld van catharsis en let op het sterke acteerwerk en de uitvoerig uitgewerkte scène.

Doordat het publiek Wills cathartische moment van dichtbij via de film kan meemaken, ontstaat er een catharsis voor zowel Will als de kijkers.

Uiteraard moeten we, om deze scène zijn emotionele hoogtepunt te laten bereiken, begrijpen wat er allemaal aan voorafging. Onthoud: hoe groter de opbouw en de onderdrukking, des te groter de ontlading.

De waarde van catharsis

Toen regisseur Martin Scorsese werd gevraagd naar Marvel‑films, vergeleek hij ze berucht met pretparken: “Dat is geen cinema waarin mensen proberen een emotionele, psychologische ervaring van de ene mens naar de andere over te brengen.” Of je het nu met Scorsese eens bent of niet, er valt iets te zeggen over de verschillende ervaringen die film kan creëren.

Sommige films zijn puur escapistisch en stellen het publiek in staat om de realiteit minstens een uur te ontvluchten. Dit soort films heeft grote waarde. Toch is er een duidelijk verschil.

Andere films zijn een veel meer innerlijke ervaring. Zoals Scorsese zei, kan film emotionele en psychologische ervaringen overbrengen. Dit is een kenmerkend aspect van Scorsese’s regiestijl. Wat is de betekenis van catharsis? Waarom is het zo belangrijk in film? Via catharsis kan een film een intieme band met het publiek opbouwen.

Cathartische films blijven vaak lang bij ons hangen. Ze beïnvloeden niet alleen hoe we de wereld zien, maar ook hoe we onszelf zien. De waarde van cinematografische catharsis ligt niet in het aantal kijkers, maar in de manier waarop de film na afloop in de toeschouwer blijft voortleven.