Wat is een “trainingsmontage” en waarom wordt die zo vaak in films gebruikt?

In een film zien we vaak het volgende scenario: de hoofdpersoon moet een periode trainen om sterker te worden. In de montage wordt dan een reeks snel wisselende shots gebruikt om in een paar minuten een training te tonen die in werkelijkheid dagen of zelfs maanden duurt. Deze montagevorm noemen we een trainingsmontage.

De trainingsmontage is tegenwoordig een volledig ontwikkelde montagetechniek in commerciële films. De montage begint met de voorbereidingen van de protagonist en eindigt wanneer een bepaald doel is bereikt. Het bekendste voorbeeld is waarschijnlijk de montage uit de film Rocky. De meest voorkomende trainingsmontages draaien om fysieke training, zoals boksen – onderwerpen die van zichzelf al vrij opzwepend zijn. De nadruk ligt op het voortgangsproces richting het doel, vaak gerealiseerd via herhalende shots. Vormelijk gezien worden de acties binnen één scène vaak opgesplitst en parallel gemonteerd met andere scènes. Naarmate de tijd verstrijkt, worden de trainingsresultaten steeds zichtbaarder. En natuurlijk ontbreekt daarbij nooit een opzwepend, motiverend muziekstuk.

Dit soort montage eindigt doorgaans met een of andere vorm van overwinning van de hoofdpersoon, waarmee wordt bevestigd dat hij of zij volledig klaar is voor de naderende uitdaging. In Rocky eindigt de montage bijvoorbeeld met een slow motion-shot waarin de hoofdpersoon triomfantelijk zijn armen in de lucht steekt.

In zekere zin zijn deze trainingsmontages ook een van de kenmerken van klassieke actiefilms uit de jaren tachtig. Ze maken vaak een muziekstuk of soundtrack beroemd. Zo bracht de band Goat in 2021 een gelijknamige single uit als eerbetoon aan dit soort trainingsmontages.

Laten we naar varianten van de trainingsmontage kijken, zoals de meester-leerling-montage. Die richt zich niet langer uitsluitend op de verandering van één personage. Terwijl de tijd verstrijkt, voelen we ook de evoluerende relatie tussen leraar en leerling. De montage toont niet alleen de groei van de personages in beperkte tijd, maar versterkt ook de emotionele band tussen de twee. Een andere variant met meer dramatische spanning is de held-tegen-schurk-trainingsmontage. Soms is het vlak voor de climax van de film niet alleen de protagonist die intensief traint, maar ook zijn tegenstander. Door dan een trainingsmontage in te zetten die hun voorbereidingen vergelijkt en tegenover elkaar zet, wordt de opbouw naar het grote duel effectief versterkt.

We kunnen bijvoorbeeld kijken naar Creed II, waar juist via een trainingsmontage de verschillen tussen de personages worden uitgelicht. In deze scène wordt veel gebruikgemaakt van parallelmontage; meerdere scènes worden voortdurend afgewisseld, zodat het publiek de voortgang van beide personages direct kan vergelijken. De montagelogica van deze trainingsmontage is eigenlijk heel duidelijk: in het eerste deel van de montage worden de verschillen tussen de twee benadrukt; de antagonist Viktor heeft steeds de overhand, terwijl Creed duidelijk in het nadeel is. Vervolgens intensiveert Creed zijn training; hij wordt steeds sterker en de montage eindigt met een succesvolle training, als voorbereiding op het beslissende gevecht.

In films is de sequentiële montage (paragraafmontage) een onmisbare montagetechniek. Rond een derde of twee derde van het verhaal wordt vaak een montage ingezet om de tijd en de plot in te korten. Dit soort sequentiële montages zijn in feite allemaal varianten van de trainingsmontage, en ze komen ook veel voor in niet-sportfilms. Een typisch voorbeeld is The Social Network. Hoewel het een film over hackers is, is de kern nog steeds een trainingsmontage. De bijbehorende muziek, “In Motion”, was destijds ook zeer bekend. In films als Parasite is men in de vormgeving eveneens sterk afhankelijk van parallelmontage en muziek.