Wat is Duits filmexpressionisme? Hoe definieer je deze stijl?

Wanneer een land in oorlog is, worden alle sectoren geraakt, of lopen ze op zijn minst het risico ingrijpend te veranderen. Na de Eerste Wereldoorlog werd de stijl van de Duitse cinema grotesker en donkerder. Het verbod van de overheid op buitenlandse films versterkte bovendien de geïsoleerde positie van de Duitse film. Tegen deze achtergrond ontstond het Duitse expressionisme. Wat is Duits expressionisme in de film precies? Laten we dat onderzoeken.

Geschiedenis van het Duitse expressionisme

Om deze stijl te definiëren, moeten we de oorsprong ervan begrijpen en waarom ze zo sterk verschilt van andere stijlen uit dezelfde periode. Na de definitie en een korte geschiedenis volgen een aantal voorbeelden.

Wat is Duits filmexpressionisme?

Duits expressionisme is een unieke kunststijl die rond 1910 voor het eerst opdook in de poëzie en het theater. In het decennium na het einde van de Eerste Wereldoorlog werd het populair in de filmwereld. De stijl is deels geworteld in de Duitse romantiek en toont een subjectieve kijk op de wereld. Ze verbeeldt de collectieve Duitse angst via vervormde, nachtmerrieachtige beelden. Expressionisten waren niet geïnteresseerd in esthetisch plezier. Deze stijl bloeide op na de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog en de daaropvolgende economische instorting. Enkele van de vroegste films die als puur Duits expressionisme kunnen worden beschouwd zijn Das Cabinet des Dr. Caligari en Metropolis.

Kenmerken van het Duitse expressionisme

• Hoge camerastandpunten
• Diepe schaduwen / clair-obscur-belichting
• Sterk gekantelde camerahoeken
• Onmogelijke decors

Gezien de realiteit van het Duitsland na de oorlog is het niet vreemd dat kunst en film zo donker werden.

De Duitse filmcritica Lotte Eisner noemde dit “helldunkel” en definieerde het als “een schemering van de Duitse ziel, uitgedrukt in donkere, mysterieuze interieurs of nevelige, onwerkelijke landschappen”.

Duitse expressionistische films creëren nachtmerrieachtige scènes met sterke licht-donker-contrasten en maken vaak gebruik van clair-obscur (chiaroscuro) in de belichting. Laten we enkele klassiekers bekijken die deze schaduwgedreven esthetiek hebben bepaald.

Representatieve werken van het Duitse expressionisme

Das Cabinet des Dr. Caligari (1920)

Das Cabinet des Dr. Caligari werd geschreven door Hans Janowitz en Carl Mayer, gebaseerd op hun persoonlijke ervaringen in de Eerste Wereldoorlog en hun wantrouwen jegens autoritaire regimes. De filmmakers verdraaien bewust de realiteit om een stemmingsbeeld van hun tijd te scheppen, in plaats van een waarheidsgetrouwe of realistische weergave, en zo het publiek te desoriënteren.

Nosferatu (1922)

Metropolis (1927)

Deze stomme film van Fritz Lang gebruikt expressionistische beeldtaal om de allesverslindende impact van technologie op de samenleving te verkennen. De film maakt uitvoerig gebruik van overdreven beelden die de emoties versterken die het verhaal voortstuwen.

Het Duitse expressionisme heeft de filmgeschiedenis ingrijpend veranderd. Vooral het gebruik van clair-obscur-belichting is overgenomen en verder ontwikkeld tot de kern van de film noir en de horrorfilm. Onmiskenbaar legde het de visuele basis voor hele filmgenres.

Wat is clair-obscur in film? Definitie, technieken en voorbeelden

Als je een perfect voorbeeld zoekt van de erfenis van het Duitse expressionisme, kijk dan naar het werk van Tim Burton.

Edward Scissorhands is een directe erfgenaam van Das Cabinet des Dr. Caligari. Dat zie je aan de scheve, gebroken architectuur van de sets, het extreem gebruik van licht en schaduw en in Edward zelf. Bekijk nog andere films van Tim Burton en je merkt dat de verontrustende geest van het Duitse expressionisme nog altijd voortleeft.