Wat is Duits filmexpressionisme? Hoe wordt deze stijl gedefinieerd?

Wanneer een land in oorlog is, worden alle sectoren erdoor getroffen of lopen ze op zijn minst het risico ingrijpend te veranderen. Na de Eerste Wereldoorlog werd de stijl van de Duitse film grotesker en duisterder. Een regeringsverbod op buitenlandse films versterkte bovendien de geïsoleerde positie van de Duitse cinema. Tegen deze achtergrond ontstond het Duitse expressionisme. Maar wat is Duits expressionisme in de film precies? Laten we dat verkennen.

Geschiedenis van het Duitse expressionisme

Om deze stijl te definiëren, moeten we kijken naar haar oorsprong en waarom zij zo radicaal verschilt van andere stijlen uit dezelfde periode. Nadat we de definitie en een korte geschiedenis hebben uiteengezet, volgen enkele voorbeelden.

Wat is Duits filmexpressionisme?

Duits expressionisme is een unieke kunststijl die rond 1910 voor het eerst opduikt in poëzie en theater. In het decennium na het einde van de Eerste Wereldoorlog wordt de stijl populair in de filmwereld. Ze is deels geworteld in de Duitse romantiek en toont een subjectieve visie op de wereld. Via vervormde en nachtmerrieachtige beelden wordt de collectieve Duitse angst verbeeld. Expressionisten zijn niet gericht op esthetisch plezier. De stijl bloeit op na de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog en de daaropvolgende economische ineenstorting. De vroegste films die als puur Duits expressionistisch kunnen worden beschouwd zijn onder andere Das Cabinet des Dr. Caligari en Metropolis.

Kenmerken van Duits expressionisme

• Hoge camerastandpunten
• Diepe schaduwen / clair-obscur-belichting
• Sterk gekantelde camerahoeken
• Onmogelijk geconstrueerde sets

Gezien de situatie in Duitsland na de oorlog is het niet verrassend dat kunst en film zo donker werden.

De Duitse filmcriticus Lotte Eisner noemde het “helldunkel” en definieerde het als “een soort schemering van de Duitse ziel, uitgedrukt in duistere, mysterieuze interieurs of nevelige, onwerkelijke landschappen”.

Duitse expressionistische films creëren nachtmerrieachtige scènes met extreem contrast tussen licht en donker, vaak met gebruik van chiaroscuro in de belichting. Laten we enkele klassiekers bekijken die deze door schaduw gedomineerde esthetiek hebben vormgegeven.

Belangrijke werken van het Duitse expressionisme

Das Cabinet des Dr. Caligari (1920)

Das Cabinet des Dr. Caligari, geschreven door Hans Janowitz en Carl Mayer, is gebaseerd op hun persoonlijke ervaringen in de Eerste Wereldoorlog en hun wantrouwen tegenover autoritaire regimes. De filmmakers vervormen de realiteit bewust om de geest van hun tijd op te roepen, niet om iets realistisch of natuurgetrouw weer te geven, en zo het publiek te desoriënteren.

Nosferatu (1922)

Metropolis (1927)

Deze stomme film van Fritz Lang gebruikt expressionistische beeldtaal om te onderzoeken hoe de technologie de samenleving opslokt. De film maakt veel gebruik van overdreven beelden die de emoties versterken die het verhaal voortstuwen.

Duits expressionisme veranderde de filmgeschiedenis ingrijpend. Vooral het gebruik van licht-donker-contrasten werd voortgezet en ontwikkelde zich tot de essentie van de film noir en de horrorfilm. Het valt niet te ontkennen dat het de visuele basis legde voor een heel scala aan filmgenres.

Wat is clair-obscur in de film? Definitie, technieken en voorbeelden

Als je een perfect voorbeeld wilt van de erfenis van het Duitse expressionisme, kijk dan naar het werk van Tim Burton.

Edward Scissorhands is een directe erfgenaam van Das Cabinet des Dr. Caligari. Dat zie je aan de scheve en gefragmenteerde architectuur van de sets, het extreme licht- en schaduwgebruik en de verschijning van Edward zelf. Kijk naar andere films van Tim Burton en je merkt dat de onheilspellende ziel van het Duitse expressionisme nog steeds aanwezig is.