Wat is Duits expressionisme in de film? Hoe definieer je deze stijl?

Wanneer een land in oorlog is, worden vrijwel alle sectoren getroffen of lopen ze op zijn minst het risico ingrijpend te veranderen. Na de Eerste Wereldoorlog werd de stijl van de Duitse film grotesker en duisterder. Een overheidsverbod op buitenlandse films versterkte bovendien de geïsoleerde positie van de Duitse cinema. Tegen deze achtergrond ontstond het Duitse expressionisme. Maar wat is Duits expressionisme in de film nu precies? Laten we dat eens bekijken.

Geschiedenis van het Duitse expressionisme

Om deze stijl te definiëren, moeten we de oorsprong begrijpen en waarom ze zo radicaal verschilt van andere stijlen uit dezelfde periode. Nadat we de definitie en een korte geschiedenis hebben toegelicht, geven we enkele voorbeelden.

Wat is Duits expressionisme in de film?

Duits expressionisme is een unieke kunststijl die rond 1910 eerst in de poëzie en het theater ontstond. In het decennium na het einde van de Eerste Wereldoorlog werd ze populair in de filmwereld. Ze is deels geworteld in de Duitse romantiek en laat een subjectieve kijk op de wereld zien. Via vervormde, nachtmerrieachtige beelden geeft ze uitdrukking aan de collectieve Duitse angst. Expressionisten waren niet geïnteresseerd in esthetisch genoegen. Deze stijl bloeide op na de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog en de daaropvolgende economische ineenstorting. Tot de vroegste films die als puur Duits-expressionistisch kunnen worden beschouwd, behoren Das Cabinet des Dr. Caligari en Metropolis.

Kenmerken van het Duitse expressionisme

• Hoge camerastandpunten

• Diepe schaduwen / sterk clair-obscur-licht

• Sterk scheefgezette camerahoeken

• Onmogelijke decors

Gezien de realiteit in Duitsland na de oorlog is het niet verwonderlijk dat kunst en film zo donker werden.

De Duitse filmcriticus Lotte Eisner noemde dit “helldunkel” en definieerde het als “een soort schemering van de Duitse ziel, tot uitdrukking gebracht in donkere, mysterieuze interieurs of nevelige, etherische landschappen”.

Duitse expressionistische films creëren nachtmerrieachtige scènes door een scherp contrast tussen licht en donker, vaak met gebruik van clair-obscur (chiaroscuro) in de belichting. Laten we eens kijken naar enkele klassiekers die deze schaduwgedomineerde esthetiek hebben vormgegeven.

Belangrijke werken van het Duitse expressionisme

Das Cabinet des Dr. Caligari (1920)

Das Cabinet des Dr. Caligari is geschreven door Hans Janowitz en Carl Mayer, gebaseerd op hun persoonlijke ervaringen in de Eerste Wereldoorlog en hun wantrouwen tegenover autoritaire regimes. De filmmakers vervormden de realiteit bewust, met als doel een tijdsgeest op te roepen in plaats van een realistisch beeld te schetsen, om zo het publiek te desoriënteren.

Nosferatu (1922)

Metropolis (1927)

Deze stomme film van Fritz Lang gebruikt expressionistische beeldtaal om te onderzoeken hoe technologie de samenleving opslokt. De film maakt veel gebruik van overdreven beelden die de emoties versterken die het verhaal voortstuwen.

Duits expressionisme heeft de filmgeschiedenis ingrijpend veranderd. Vooral de toepassing van clair-obscur-belichting werd doorgegeven en ontwikkelde zich tot de kern van film noir en horrorfilm. Het valt niet te ontkennen dat deze stijl de visuele basis heeft gelegd voor hele filmgenres.

Wat is clair-obscur in de film? Definitie, technieken en voorbeelden

Wie naar een perfect voorbeeld van de erfenis van het Duitse expressionisme zoekt, kan het werk van Tim Burton bekijken.

Edward Scissorhands is een directe erfgenaam van Das Cabinet des Dr. Caligari. Dat is te zien aan de scheefgetrokken en gebroken architectuur van de sets, het extreme licht- en schaduwspel en aan het uiterlijk van Edward zelf. Kijk je naar andere films van Tim Burton, dan zie je dat de verontrustende geest van het Duitse expressionisme nog altijd voortleeft.